DA LI SE PROTOTIPIČNI SEMANTIČKI KONCEPTI USVAJAJU PRVI? - Ilić Matijević, Nina Dragoslav (Годишњак Филозофског факултета у Новом Саду)
Najšire prihvaćena podela povratnih glagola jeste trodelna podela na prave povratne, neprave povratne i uzajamno-povratne glagole (Stanojčić–Popović, 2002). Međutim, kako navodi Samardžić (2006), ovakva podela glagola nema jedinstven kriterijum. Dok se tumačenje klitike se pominje kao kriterijum za definisanje pravih povratnih glagola, kod nepravih se njeno značenje ne pominje, već se samo navodi kako se ona ne može tumačiti kao akuzativ povratne zamenice sebe. Kod uzajamno-povratnih glagola se njena uloga uopšte ne pominje. Analizirajući različite konstrukcije glagola sa klitikom se, Rajnhart–Siloni (2003) pokazuju da se reč se javlja kada jedan od argumenata nestane iz sintakstičke reprezentacije. Autorke govore i o derivaciji anti-kauzativnih glagola, kod kojih se spoljašnji argument briše, a unutrašnji obavlja funkciju subjekta (Rajnhart–Siloni, 2005). Cilj ovog istraživanja jeste da se uporedi produkcija pravih povratnih, uzajamno-povratnih i anti-kauzativnih glagola kod dece uzrasta približno 3, 4 i 5 godina (po 20 ispitanika u svakoj grupi). Prethodna istraživanja su pokazala da deca nemaju poteškoća sa usvajanjem povratnih glagola na ranom uzrastu (Snyder, Hyams & Crisma, 1995), dok se očekuje da usvajanje anti-kauzativnih glagola bude otežano (Borer–Wexler, 1987; Brooks–Tomasello, 1999; Roeper, 1987; Bowerman, 1991; Verrips, 2000). Inicijalna hipoteza je bila da se pravi povratni glagoli usvajaju prvi, jer su samo kod njih pristutne dve prototipične tematske uloge (agensa i pacijensa), koje se preslikavaju na funkciju subjekta na nivou sintakse. S druge strane, kod recipročnih glagola su prisutna dva argumenta, koja istovremeno obavljaju i funkciju subjekta i funkciju objekta, dok anti-kauzativne glagole karakteriše sintaksički kompleksan proces derivacije iz tranzitivnog glagola. Istraživanje je sprovedeno pomoću struktuiranih intervjua uz korišćenje unapred pripremljenih vizuelnih stimulusa (crteži), a od dece se tražilo da produkuju glagol prikazan na slikama. Rezultati istraživanja ukazuju na to da deca ne usvajaju sve vrste glagola sa klitikom se istom brzinom. Pravi povratni glagoli se produkuju sa većom tačnošću od uzajamno-povratnih i anti-kauzativnih glagola na različitim stupnjevima razvoja govora. Ovi podaci svedoče o različitom stepenu sintaksičke i semantičke kompleksnosti povratnih glagola i idu u prilog tezi da se prototipične semantičke strukture usvajaju prve.